Thứ Hai, 9/12/2019
Hotline: 08045542 - 08045075
Phố cổ Hà Nội và những hoài niệm trong tranh Bùi Xuân Phái
 Tranh Phố Hàng Mắm
(Nguồn: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Phố cổ Hà Nội, ngay từ cái tên, đã định hình một nỗi hoài niệm. Trải từ buổi khai nguyên ở triều đại Lý - Trần, bước qua giai đoạn giao thoa, tiếp đến thời kỳ Pháp thuộc, bản thân phố cổ đã là một nỗi hoài niệm những ấn tích của các nền văn hóa Đông-Tây, mà trước hết thể hiện rõ nét trên các kiến trúc ở những khu vực như Mã Mây, Cầu Gỗ. Kiểu kiến trúc nhà hình ống, mái nghiêng lợp ngói, có mặt tiền là cửa hàng buôn bán nằm sâu hẳn so với lề đường, tích hợp không gian làm ăn buôn bán và không gian sinh hoạt.

Hoài niệm còn nguyên bản ngay trong tên đường xá khi mỗi con phố trong khu vực hầu như đều bắt đầu tiếng “Hàng” để chỉ nguồn gốc của những làng nghề đã tạo nên dáng dấp phố cổ ngày nay. Phố cổ không chỉ mang nỗi hoài niệm những giá trị truyền thống về mặt thẩm mỹ, mà còn là cái nôi văn hóa đất kinh kì với nét đẹp thanh tao của người Hà Nội:“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/Dẫu không thanh lịch vẫn người Tràng An”.

Hoài niệm phố cổ, luôn là đề tài bất hủ trong thơ ca, nhạc họa suốt nhiều thế kỷ. Song, giữa rất nhiều nghệ thuật gia cùng đeo đuổi đề tài phố cổ, họa sỹ Bùi Xuân Phái và hình tượng "phố Phái" vẫn có vị trí nhất định trên vũ đài tân nghệ thuật của nền hội họa nước nhà.

Tranh phố của Bùi Xuân Phái vừa cổ kính vừa rất hiện thực, thể hiện rõ hồn cốt của phố cổ Hà Nội những thập niên 50-70 của thế kỷ 20. Các mảng màu trong tranh Bùi Xuân Phái thường có đường viền đậm nét, từ bề mặt đến cảnh quan đều có chiều sâu bên trong. Ngắm tranh phố cổ của Bùi Xuân Phái người xem nhận thấy họa sĩ đã gửi gắm những kỷ niệm, những hoài cảm cùng nỗi buồn man mác, tiếc nuối bâng khuâng trên từng nét vẽ, như điềm báo về sự đổi thay và biến mất của từng mái nhà, từng con người mang hồn phách xưa cũ.

Cái tài của Bùi Xuân Phái là kỹ nghệ biểu diễn hoài niệm bằng chất liệu sơn dầu với cách thức phác họa những nét nhà, nét phố xô nghiêng trên khung tranh, cách thức đổ khuôn ở tông trầm đục với những mảng tĩnh dàn trải khiến phố Phái vừa như chân thực, vừa như mộng ảo. Có thể thấy phố Phái có nhiều nét tương đồng với nghệ thuật dân gian về cả hình thái lẫn tinh thần văn hóa dân tộc. Kỹ thuật tạo tác trong động có tĩnh, trong tĩnh có động vốn dĩ từng xuất hiện trên tranh Đông Hồ với những tác phẩm có thể kể đến như: Lí Ngư vọng nguyệt, Cá chậu chim lồng,…Và như thế, tranh Phái là hiện thân của hồn xưa phố cổ với những đường nét nguyên bản nhất ở một di sản Việt.

Đúng 0 giờ ngày 1/9/2019, Google đã đưa biểu tượng Google Doodles mới lên trang chủ tìm kiếm bằng tiếng Việt. Đó chính là hình ảnh họa sĩ Bùi Xuân Phái, đằng sau là những bức phố Phái nổi danh, để kỷ niệm 99 năm ngày sinh của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái và gọi ông là một trong những họa sĩ Đông Nam Á nổi tiếng nhất thế kỷ 20.

 Tranh Đền Phất Lộc
(Nguồn: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Ông Phạm Văn Tuyến, Trưởng khoa Nghệ thuật, Đại học Sư phạm Hà Nội, dưới góc độ một nhà nghiên cứu nghệ thuật ông đã chia sẻ, thuật ngữ “phố Phái” vốn là biểu hiện của sự vinh danh mà giới yêu nghệ thuật dành cho Bùi Xuân Phái và loạt tranh phố cổ thời của ông. Còn dưới góc độ xã hội mà nói, hình tượng “phố Phái” từ lâu đã không còn xa lạ đối với người dân Việt Nam cũng như bè bạn quốc tế. Do vậy, việc Google vinh danh “phố Phái” trên mạng lưới tra cứu toàn cầu vốn dĩ là việc Google buộc phải làm và suy cho cùng họ làm thế là hơi chậm.

Dù chậm, nhưng cũng phải thừa nhận rằng, hành động vinh danh của Google lần này cũng sẽ giúp cho tầm vóc của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam nói riêng và của một cây đại thụ trong nghề như Bùi Xuân Phái nói chung, sẽ vươn xa hơn nữa khỏi lãnh thổ một quốc gia và phổ quát rộng trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, trải qua nhiều thập kỷ, hình ảnh phố cổ hiện nay so với phố cổ từng hiện hữu trong tranh phố của Bùi Xuân Phái còn lại không nhiều. Dù đâu đó một vài nét nguyên bản về mặt kiến trúc vẫn còn sót lại trên một số khu phố nhất định, song đa số những nét xưa đó đã bị thay thế bởi rất nhiều những kiến trúc kiểu mới. Chúng làm biến dạng hình ảnh Hà Nội mà vốn một thời phố Phái đã vinh danh. Bởi vậy, qua tranh của họa sỹ Bùi Xuân Phái, mỗi người đều có thể cảm nhận sâu hơn những nét đẹp của phố cổ Hà Nội và đời sống của người Việt Nam những thập niên 50 - 70 thế kỷ 20./.

Nhóm thực hiện: Quỳnh Chi - Khánh Chi - Thu Hà - Diệp Thảo

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi